Gdzie jest tekst?

Tytułowe pytanie postawiłem w szkicu o humanistyce cyfrowej („Nowe Media” 7/2014). Zająłem się tam filozoficzną stroną istnienia kodów językowych w spektrum analogowości i cyfrowości, oraz w perspektywie trzech medialnych form podawczych: ustności, ikoniczności i piśmienności. Wskazuję tam na ich wzajemne przenikanie w piśmienności cyfrowej.

Możliwe typy form autorstwa we wczesnej piśmienności przedstawiłem w szkicu Autorstwo a piśmienność[w:] Kultura pisma w średniowieczu: znane problemy, nowe metody (2013).

Uwarunkowania autorstwa w szczególnym paradygmacie cyfrowym omówiłem w rozdziale Autorstwo uczestniczące [s. 303-328 w:] Teksty kultury uczestnictwa (2016).

W spotkaniu z adeptami edytorstwa UKSW chciałbym porozmawiać o kilku aspektach istnienia tekstu. Wychodząc od moich już znanych rozważań na ten temat, dodam nowe dobitne sformułowanie mojego stanowiska tekstologicznego „tekstu nie ma”. Oto jego ilustracje: 

„Utwory nie wyczerpują się w realizacji tekstowej i zmysłowej, tylko istnieją mentalnie i podlegają cały czas w umyśle procesom obróbki.” Konstruktywizm w badaniach literatury dawnej, „Nauka” nr 3/2009: 151.

„Oto bowiem w konstruktywizmie kognitywnym odbiorca okazuje się uczestnikiem aktu kreacji znaczeń, które nigdy nie są dane w systemie języka, i nie mogą być bez strat przeniesione z umysłu nadawcy do umysłu odbiorcy, ale muszą być wciąż i w umyśle każdego uczestnika wymiany na nowo tworzone z wyjściowych składników. Wewnętrzne formy pobożności w kaznodziejstwie [s. 237-248 w:]  Kaznodziejstwo średniowieczne. Teksty, atrybucje, audytorium. Polska na tle Europy, pod red. K. Brachy (wsp. A.Dąbrówka), 2014, tu s. 238.

„Utwór artystyczny nie istnieje pierwotnie jako zapis, ale jako myślowa partytura, poznawana dzięki wykonaniu. Zapis jest tylko tłumaczeniem myślowej partytury na język obcy. Dokonuje go skryba/kopista, który wykonuje partyturę dla siebie i dokonuje reportacji tego wykonania. Utwór właściwy pojawia się emergentnie podczas wykonania dzięki rozpoznaniu w umyśle odbiorcy i powtórzeniu reguł powstania utworu, zastosowanych przez twórcę.” Nominalizm, realizm, emergencja, „Litteraria Copernicana” 2016 n. 3(19)/, p. 41-5 tu:53.

Dyktat ścisłego materializmu w tekstologii wynika z redukcji tekstu do tego, co widać na powierzchni, przy ignorowaniu wszystkiego w tej górze lodowej, na czym ten widoczny segment spoczywa. Jest to podejście z gruntu błędne: tekstu nie ma materialnie, istnieją tylko jego zapisy”.
Ars sine scientia nihil est. Respons na koreferat dra Łukasza Cybulskiego – „Teksty Drugie” 2019/2: 108-116

Jak widać głoszę to stanowisko tekstologiczne od ładnych paru lat, natomiast teraz zastosowałem je do interpretacji fraszki Jana Kochanowskiego O Łázárzowych księgách (2.52). Zainspirowała mnie tu interpretacja, jaką przedstawił prof. J. Schulte w swojej książce o Kochanowskim. Wynik mojego badania zaprezentuję po raz pierwszy publicznie 18 listopada 2020 na pierwszym po wakacjach (zdalnym) zebraniu koła edytorskiego studentów UKSW.

Uprzedzając zgorszenie publiczne twierdzeniem, że „tekstu nie ma” śpieszę wyjaśnić, że nie mówię, iżby utwór nigdzie poza umysłem się nie manifestował, owszem – ale nie zawsze jest to czystopis na papierze. Dawniej to były improwizacje śpiewaka, który dla każdej publiczności odtwarzał wiersz na nowo z głowy, niekoniecznie zapamiętany słowo w słowo. Pisałem o tym w blogowej refleksji jakiś czas temu.

Oczywiście, w końcu wiersz wykoncypowany w umyśle zwykle się jakoś manifestuje fizycznie/materialnie. Ale nie zawsze, to z kolei opisałem w drugim wpisie, który też powstał na marginesie pewnego referatu w Pracowni Literatury Średniowiecza, którą opuściłem przechodząc z dniem 1 stycznia 2020 na ustawową emeryturę.

Informacje o Andrzej Dąbrówka

Tenured professor, Institute of Literary Research (Polish Academy of Sciences), Warsaw.
Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Gdzie jest tekst?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s