Rachat-łukum (Turks fruit) Jana Wolkersa

Znalazłem w sieci  kolejne ucyfrowienie mojego przekładu powieści Jana Wolkersa, poprzednio gdzieś był pdf.

Warto rzecz  przypomnieć, gdyż Teatr Studio zapowiada przedstawienie według tej książki, w wykonaniu Marcina Bosaka, który jest lektorem audio-booka wydanego już chyba przez firmę w Łodzi. Jak się domyślam, postanowił zorbić z tego monodram, co jest o tyle łatwe, że cała narracja jest w pierwszej osobie i ustawiona jest jako monolog wygłaszany w dość dobrym tempie, bez przerw na opisy (wszystkie są wbudowane w narrację, co jest pewnym ewenementem z punktu widzenia teorii literatury).

Wydawca przekładu, Iskry (1990, 100 tys. egzemplarzy!), nie jest już zainteresowany wznowieniem, gdyż już nie wydaje powieści, więc jeśli ktoś ma ochotę wznowić tę książkę, droga wolna (prawa autorskie nie będą drogo kosztować).

Przypominam swoje posłowie do tamtej książki, nawet go nie czytam, rzuciłem tylko okiem, czy OCR jest skontrolowany – nie powinno być nieporozumień.

===============================================

Ojciec, śmierć i ja

(posłowie)

Jadwidze

Dziwnym zbiegiem okoliczności prawie równocześnie ukazują się po polsku dwie najlepsze powieści holenderskiego prozaika i rzeźbiarza Jana Wolkersa: niniejsza z roku 1969 (Turks fruit) i wcześniejsza o cztery lata, którą pt. Z powrotem do Oegstgeest wydaje Państwowy Instytut Wydawniczy. Obszerne fragmenty obu były prezentowane w „Literaturze na Świecie” (1978/7) jako charakterystyczne i ważne osiągnięcie najnowszej prozy niderlandzkiej. Pod takim hasłem można je polecić również dzisiaj, kiedy oto dobiegają końca obfite w zabawne perypetie dzieje zabiegów o ich wydanie w Polsce; powiedzmy dla przykładu, że Autor już w 1979 roku na liście tłumaczeń swoich powieści jako najnowszą, dwudziestą ósmą pozycję umieścił – a miał po temu przesłanki – polskie wydanie Terug naar Oegstgeest. Gorzej było z Turks fruit, którego długo nikt nie chciał, kiedy zaś w 1983 roku znalazł się wydawca. Autor bał się powierzyć tłumaczenie piszącemu te słowa; uczynił to wreszcie w 1988 roku, przyciśnięty do muru kolejnymi komplikacjami. Może to i dobrze, bo tymczasem klimat i krajobraz literacki u nas się zmienił i już nie potrzebujemy (jak niegdyś redakcja „Literatury na Świecie”) liczyć na to, że mniejszy lodołamacz WOLKERS przetrze szlak przez manowce lodowe ulicy Mysiej supertankowcowi HENRY MILLER.

Nie zmieniła się natomiast przez te lata literacka pozycja Wolkersa; w dalszym ciągu jest to nie największy zapewne, ale w pewnym sensie najbardziej znaczący współczesny pisarz holenderski. Nie ma tam drugiego prozaika, który by się cieszył równą poczytnością i wywarł tak ogromny wpływ na rodzimą prozę, a zarazem uruchomił nurt rozrachunku z tradycyjną etyką kalwińską i, szerzej, chrześcijańską.

Jej źródłem i symbolem, probierzem i legitymacją jest Biblia, czytana w rodzinach protestanckich przy obiedzie – tu i ówdzie do dziś. Oparty na niej system wartości i ocen moralnych oraz autorytarną praktykę wychowawczą uosabia u Wolkersa postać ojca: żarliwie wierzącego, silnego, ale i paskudnie nietolerancyjnego, wręcz tyrańskiego. W działaniu system pokazany jest na przykładzie rodziny i środowiska małomiasteczkowego (Oegstgeest koło Lejdy), ludzi żyjących pod niebem, które jest niczym innym, jak „spodem kamienia nagrobnego” (G. Boomsma). Taka jest sceneria większości wczesnych opowiadań, poczynając od znanego u nas, debiutanckiego Strasznego bałwana śniegowego (1957, porównaj Z Kraju Złotego Lwa, PIW 1975). To samo mamy w powieści Z powrotem do Oegstgeest, która ogarnia wątki dziecięce i chłopięce z biografii Wolkersa i stanowi klucz do całej bodaj twórczości pisarza. Książkę tę krytyka niderlandzka dość zgodnie uważa za arcydzieło w trzydziestoletnim dorobku Wolkersa i bez wahania zalicza do tuzina najlepszych powieści tej literatury w ostatnim półwieczu. Widzimy w niej, jak narrator wraz z całym pokoleniem opuszcza podupadające domostwo ojca, biorąc zaś z nim rozbrat, przyczynia się do ostatecznego krachu jego sklepiku. Fundamentaliści religijni i moralni ortodoksi tracą autorytet i zostają bez następców, a ich dom i sklepik idą do rozbiórki. Zanim jednak staniemy oko w oko ze stertami materiałów budowlanych (bystrzy czytelnicy zauważyli je w dwutorowej kompozycji powieści i charakterystycznym podziale na „wolno stojące” rozdziały), prześledzimy przypomniane drobiazgowo losy rodziny na tle historii kraju, świata (kryzys gospodarczy, zmiany polityczne, wojna); przesunie się nam przed oczami cały film Wolkersowskich motywów i wątków w ich wręcz biblijnej obfitości, charakterystyczności i drastyczności: Bóg i pobożność, władza i posłuszeństwo, wina i pokuta, niebezpieczeństwo i strach, klątwa i groza, choroba i okaleczenie, okrucieństwo i czułość, seks i miłość, a wszędzie w polu widzenia śmierć, śmierć i śmierć. Piętno na skórze, jakie ma prawie każdy bohater Wolkersa, oznacza użądlenie śmierci; piękną historyjkę na ten temat zmyśla dla dziewczyny bohater pierwszej powieści Kort Amerikaans (1962, Wydanie poprawione 1979, Krótko na jeża): „Razem ze mną urodziła się siostrzyczka (…). Byliśmy bliźniakami. Przy narodzinach była martwa. Już od miesięcy. Całkiem zgniła. Przy porodzie wszystko po prostu wypłynęło. To musiało potwornie śmierdzieć. W macicy leżała z czołem na mojej skroni, jak zgniłe jabłko, które zaraża zdrowe”.

Jakie owoce mogło, wydać drzewko, któremu przyszło przeć w górę pod takim kamiennym niebem, i które było przy tym bezceremonialnie przycinane przez zadufanych ogrodników z tatusiem na czele? Człowiek w sytuacji podobnego stłumienia albo kładzie uszy po sobie (i wcześniej czy później nabawia się nerwiczki), albo czerpiąc siły z własnej witalności oraz słuchając ducha wiecznego przeczenia (co przemawia przez starszego brata, kolegę lub wuja) wybiera bunt. A to straszne słowo to tylko nazwa wyzwolenia. Zgodnie z tym upadek firmy ojca nie jest jedynym nurtem fabuły Z powrotem do Oegstgeest, nawet jeśli dodać równoległą utratę wiary. Jeśli autor gdzieś mówi: „Niewiara w Boga jest moją jedyną z Nim więzią”, nie jest to jedynie żarcik. Bo jeśli nie z Nim, to z kim? Przecież nie możemy istnieć bez obcowania z absolutem. Jest naturalne, że gdy człowiek straci zaufanie do kierujących nim autorytetów i poczuje się opiłkiem żelaza w polu rozpiętym między biegunami życia i śmierci, musi najpierw sam zdecydować, co go bardziej przyciąga. Ci, którzy pozostawili nie składać się w ofierze – ani od razu, ani na raty – żywiołowi śmierci (w ich zastępstwie umrzeć może na przykład starszy brat), bęq!ą odtąd budować swoją osobowość opierając się na wartościach życia: program skromniejszy, bez przerzutki transcendentalnej, ale gwarantujący większą suwerenność (= wolność + odpowiedzialność). Wśród mnóstwa zdarzeń tej powieści można dojrzeć i taki fabularny nurt, którego sensem jest wyzwalanie się dziecka, formowanie się chłopięcego ja. Najsilniejszym nakazem staje się solidarność z życiem, odrzucone zostało, ponieważ było nie do przyjęcia, niebo, w którym nie ma miejsca dla wszystkich żywych istot, dla ukochanych zwierząt (w Kort Amerikaans młodzieńczy narrator powiedział: „Gdyby istniały tylko zwierzęta, można byłoby wierzyć w Boga. Ale człowiek wszystko psuje”). Okrucieństwo wobec zwierząt jest aktem sprawiedliwości bądź bluźnierczym naśladowaniem Boskiej wszechmocy i panowania nad życiem. Z bólu i strachu nie ucieka się, ale się je pokonuje, skupiając uwagę ha ich źródłach albo pomniejszając je dowcipkowaniem (humor to dobre zaklęcie na różnych czarowników). Dopiero jednak bezpiecznie przesterowawszy między Scyllą chemicznych rajów a Charybdą psychicznego kanibalizmu – iluż to skuszą te dwie słodkie łatwizny – córka czy syn mogą stawić czoło rodzicowi, przejąć ster życia na stałe we własne ręce.

Coś z takiej sytuacji odnajdujemy w Rachatłukum. Młody dorosły (początkujący rzeźbiarz) spogląda wstecz na pierwszy samodzielnie napisany rozdział życia. Był dionizyjski. Prawdziwe zachłyśnięcie się życiem jako żywiołem i jako absolutem; czyli doznanie pełni: mieć kogoś, być czyimś i uczestniczyć w czymś wyższym od siebie. Jeśli trzeba wyrazić pragnienie, aby szczęście trwało, a nie można się pomodlić, to pozostaje instynktowna chyba magia sympatyczna; robiąc coś w kółko wypowiadamy jakby zaklęcie: niech tak się stanie! Cielesne inkantacje płoszą przy okazji z nieba wronę śmierci, przywracając mu normalny wygląd. (Ale ona przyleci i wyrządzi krzywdę).

Gdyby śmierć Olgi, ukochanej bezimiennego bohatera tej powieści, była tragicznym trafem życiowym, wystarczyłoby ją skwitować stosowną dla romansu łzą. Ale w świecie przedstawionym w powieści pojawienie się tego elementu jest skrupulatnie przygotowane i następuje z taką koniecznością, że nie ma mowy nawet o użyciu go jako memento. Olga jest zarażona śmiercią rozumianą jako niezdatność do życia w suwerenności. Boi się macierzyństwa, choć gotowa jest do największych poświęceń w opiece nad zwierzątkami. Chociaż bardzo kocha, daje sobie skołować w głowie i nie jest zdolna ocenić, czy w parze z ukochanym znalazła wszystkie przesłanki szczęścia. W obu sprawach winę za jej rozdarcie ponosi matka: spowodowała uraz i nie wypuściła spod swoich skrzydeł, czyli podwójnie okaleczyła córkę. Ta na pół macochowata, na pół zaborcza matka jest więc antagonistką.bohatera. To, że nie ma w niej heroicznych rysów, jakich narrator nie szczędzi gdzie indziej ojcowskiemu przeciwnikowi, nie jest wcale efekciarskim uleganiem stereotypowi teściowej. Za ojcem stał autorytet Boga. Za teściową stoi tylko stragan z mieszczańskimi przesądami. To uzasadnia brak respektu wobec niej (nie fakt, że bohater nie musi się z nikim liczyć, bo już nie jest dzieckiem), zarazem zaś ilustruje zanik perspektywy metafizycznej (w każdym razie jej młodzieńczą neutralizację), kiedy to liczą się jedynie racje życiowe i transcendencja skraca się do jednego kroku: ode mnie do ciebie. (Nie boją się tego ci, co z matematyki wiedzą, że w tak zdawałoby się błahym przedziale od -1 do +1 można zmieścić wszystkie liczby od zera do ± nieskończoności).

Jest wypróbowaną metodą pisarską czynienie niesympatycznymi postaci, które bronią spraw na to nie zasługujących – jak w powiedzonku: „Jeśli chcesz się dowiedzieć, co Bóg sądzi o pieniądzach, popatrz, komu je wciąż daje”. Oczywiście taka mieszczanka i niedobra matka musiała stać się w powieści głupią lafiryndą, której piękna córka jest jak tytułowe rachatłukum: dużo słodyczy, brak struktury, konsystencja galarety, może twardej, ale jednak galarety. (Możliwe są łagodniejsze interpretacje). Ostrość Wolkersowego ubolewania nad niepełnością brać się może stąd, że formowanie i funkcjonowanie osobowości suwerennej przedstawia on w takim momencie dziejów człowieka, kiedy odpadła perspektywa metafizyczna, a jeszcze nie zapanowało zwątpienie w szansę suwerenności; wówczas to na miejsce powszechnych abstrakcyjnych i normatywnych ideologii wkraczają jako rezerwuary sensów (instancji usensowniających) konkretniejsze, ale mniej zobowiązujące tradycje kultury i egzemplaryczne mitologie (że nie wspomnimy o dzisiejszych idiolatriach muzycznych w katakumbach hałasu) albo następuje odwrót od kultury i szerzy się rzutowanie sensowności od środka na zewnątrz. Wszystko staje się znaczące jako projekcja JA (ciała i duszy), które ulepiło „rzeczywistość” zapamiętując pewne swoje doświadczenia. Z tą drogą laicyzacji wiążą się pewne przemiany obyczajowe naszych czasów, widoczne choćby we wzroście zainteresowania problemami ciała, w przypisywaniu większego waloru młodości i tężyźnie, ale też w dostrzeżeniu śmierci (nawet w literaturze dziecięcej). Podobnie zjawiska kulturowe, jak Teatr Okrucieństwa A. Artauda (oraz pewne rzeczy przed nim i po nim), czy na podwórku literatury niderlandzkiej poetycka generacja Lat Pięćdziesiątych (Lucebert), głosząca wyższość doświadczenia nad tradycją.

W takiej poetyce – w odniesieniu do Wolkersa stwierdził to G. Boomsma – nic nie dzieje się obiektywnie, na zewnątrz, bo nie ma na dobrą sprawę „zewnątrz”. Wszystko, co istnieje, ma związek z moją osobą, o ile stworzę ów związek zasięgiem swojej uwagi. To rzuca nas we dwa ognie paradoksu autobiograficzności Wolkersa: między wyłuszczony właśnie człon „wszystko jest zmyśleniem” (Boomsma) a „nigdy nie fantazjuję”. Na poparcie tego zapewnienia Wolkersa sporośmy już powiedzieli – a niejedno można by dodać, jak to, że wszystkie rzeźby, jakie powstały na naszych oczach w trakcie czytania tej powieści, naprawdę istnieją, że kotkę niżej podpisany miał zaszczyt pogłaskać jeszcze w 1976 roku, a jej śmierć nie przeszła w Holandii nie zauważona – i tak dalej. Wszystko to w gruncie rzeczy nie ma większego znaczenia przy ustalaniu stopnia fikcyjności tej prozy. Ani Oegstgeest to nie pamiętniki, ani Rachatłukum to nie zapis brykania Ego pisarza na wolności. „To, że u mnie przypadkowo wszystko naprawdę się wydarzyło, jest tylko jakąś osobliwością – mówi Autor – chyba najdziwniejsze we mnie jest to, że rzeczywistość po prostu pokrywa mi się z symbolicznością”. Dla K. Fensa przypadkowa jest „tożsamość rzeczywistości obiektywnej i przeżycia rzeczywistości przez Jana Wolkersa”. Ale naprzeciw prawdy, po stronie zmyślenia, sam Autor obstawia takie komiksowe motto: „Wszystko, co ci się przytrafiło, zdarzyło się tylko w twojej wyobraźni”. Wyobraźnia widzi bowiem związki, które faktycznie nie istnieją (o postaciach Wolkersa od początku mówiono „ofiary wyobraźni”). Dla artysty wszystko jest bardziej znaczące, podług Nietzschego (inne motto) artystą jest się za cenę tego, że jako treść, istotę rzeczy postrzega się to, co inni uważają za formę. Dobrze to widać w sytuacji powrotu bohatera na miejsce ukształtowania, jak w Oegstgeest, gdzie artysta chodzi po placówce z planem rozebranego domu w głowie, bierze co rusz z którejś sterty byle cegłę albo deskę i wzruszony rozpamiętuje te miejsca w domu, w które one były wbudowane.

Najwyraźniejszą warsztatową konsekwencją tego paradoksu prawdy i fikcji jest w Rachatłukum, ale nie tylko tam, tak zwana totalna narracja. Nie ma w niej nic prócz opowiadania, osobne partie opisowe właściwie nie istnieją, opis jest wbudowany bez reszty w opowiadanie zdarzeń. Całą tę powieść można za Pensem określić jako „zdarzenie totalne”, gdzie wszystko, co się opowiada, ma ze sobą związek i oznajmiane jest w porządku linearnym, jakby to była jedna przygoda. Narrator wyrzuca z siebie całą opowieść jednym tchem: tekst nie ma akapitów. Wewnętrznej segmentacji służą zaimki osobowe i wskazujące w funkcji anaforycznej (na ich nadużywanie uskarżają się recenzenci). Jest dużo zdań fragmentarycznych, zwykle są to zdania podrzędne, dopowiedziane po kropce, czasem po wtrąceniu zdania w innej składni. Przy okazji innej powieści powiedziano: „Poprzez opuszczanie wszystkiego, co drugorzędne, i obłuskanie opowieści tak, aby pozostały elementy w niej niezbędne, Wolkers stworzył superprecyzyjną technikę narracyjną, która zapewnia niespotykaną siłę ekspresji. Jedyną rzeczą, jaka przy tej technice czasem przeszkadza, jest to, że Wolkers, ze względu na postawione zadanie, siłą nagina język. Chce nadać mu kształt możliwie swoisty, ale dla precyzji albo ciekawego porównania musi czasem zmieścić w jednym zdaniu tyle informacji, że wyrodnieje ono w budowlę zbyt obszerną i pozbawioną naturalności. Przykładów jest mnóstwo (…)… Ale z drugiej strony nie można zaprzeczyć, że niektóre z tych «wymuszonych wysłowień” stały się perełkami sztuki słowa, jakich nikt prócz Wolkersa by nie umiał stworzyć” (J. Borre).

Inny krytyk tak reaguje na zjawienie się w nowej powieści zdania-olbrzyma: „Oto i ona, pierwsza z fraz retorycznych, w których tworzeniu tak celuje późniejszy Wolkers, poczynając od Rachatłukum, i szczególnie tam” (J. Goedegebuure).

Wolkers przełamał więc swoją twórczością nie tylko pewne tabu obyczajowe, ale i stylistyczne. Sprzeciwy w obu wypadkach były w Holandii bardzo ostre. Jeden z recenzentów posunął się do stwierdzenia: „Byłaby pora, aby wydawca Wolkersa zaczął redagować jego teksty przed wydrukowaniem” (I. Sitniakowsky). Demonstracyjnie opuszczano wieczory autorskie, ganiono „obrzydliwe sceny” i słownictwo rodem z płota. Dopiero po jakimś czasie uwierzono bodaj Wolkersowi, że „zwykłe słowa to najlepsze słowa”, gdyż „są to nazwy, jakie ponadawał lud”. Artyzm języka nie polega wszak na ściboleniu eufemistycznych wyszywanek, ale na obrazowości w podawaniu motywów (ktoś powiedział, że Oegstgeest byłoby nudne, gdyby nie wspaniałe obrazy). l tu smakoszy niepokoiło, gdy na przykład chory mówił, że czuje się jak druciana suszarka do naczyń. Zapomnieli, że konał spec od artykułów gospodarstwa domowego. To, że „przy całej szorstkości postacie powieściowe Wolkersa znają chwile wielkiego wzruszenia” (Itterbeek), w języku zaś oraz zachowaniach jednej osoby współistnieją tkliwość i wulgarność, dla niektórych było nie do pomyślenia. Na ogół jednak zjednywało to postaciom tych prostolinijnych buntowników sympatię publiczności (miliony czytelników w Holandii i za granicą). Obok zaś komizmu i ironii powyższa osobliwość kompozycji chroni tę prozę przed melodramatyzmem, tkwiącym w jej materiale. A czy można się z kolei dziwić, że dramatyczne relacje rodzinne to stały temat pisarza, który za punkt honoru poczytuje sobie pisać prosto o rzeczach, które każdego dotyczą? Że wraca więc do pewnych wątków, wcześniej zapowiada tematy? On wciąż chodzi po domu dzieciństwa i młodości, który ciągiem znaczących obrazów zachował się tylko w jego pamięci i jako taki nie zaistniał nigdzie więcej. Może artystą jest się nie przez to, że wszystko pod twoim dotknięciem zmienia się w złoto treści, ale że nie zapamiętuje się niczego, co nie jest znaczące, co nie skleiło się w żaden znaczący motyw i wątek. Boć przecież tworzywem nie są zdarzenia, ale sensy. l cokolwiek ma być przechowywane lub przekazane, musi być zapakowane. l tyle możesz wysłać przesyłek, ile masz opakowań. A dlaczego i dokąd wysyłać?

Pamięć istnieje przez motywy i ich zlepki, więc jest właściwie utworem.

Osoba ludzka (w odróżnieniu od natury zwierzęcej i jednostki społecznej jako dwóch innych wymiarów człowieka) polega w swoim istnieniu wyłącznie na pamięci.

Nie jestże więc każdy z nas swoim własnym utworem przez to, jaki materiał zapamiętał i jak go każdorazowo aranżuje, jakimi nićmi coś do czegoś fastryguje?

A gdy ze śmiercią rwą się nitki, czyż nie rozpadamy się znów na pojedyncze anegdoty?

Krążą jeszcze jakiś czas niczym pozostawione na tym świecie i dziczejące psy: plotka na nasz temat, świński dowcip, video-clip. Tylko spisane echa dłużej trwają.

Jak antyczni zwycięzcy olimpiad, co zamawiali ody u Pindara, wiemy, że jest tylko jeden sposób na to, żeby JA mogło przeżyć ojca i przetrwać śmierć – jest nim piękna pieśń.

Andrzej Dąbrówka

Podkowa Leśna, w listopadzie 1988

Informacje o Andrzej Dąbrówka

Tenured professor, Institute of Literary Research (Polish Academy of Sciences), Warsaw.
Ten wpis został opublikowany w kategorii books, Netherlands i oznaczony tagami , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

15 odpowiedzi na „Rachat-łukum (Turks fruit) Jana Wolkersa

  1. DATA PREMIERY 23/03/2013
    http://teatrstudio.pl/spektakle/43,rachat%C5%82ukum/
    „Spektakl wyłącznie dla widzów pełnoletnich”

  2. Przesuwa się termin premiery, w tej chwili jest planowana na 14 kwietnia 2013
    http://teatrstudio.pl/spektakle/43,rachat%C5%82ukum/

  3. Projekt okładki (fragment w ikonie) Maciej Buszewicz.

  4. Widziałem dziś z tamwaju słup oklejony afiszami Rachatłukum. Nie zdążyłem się wczytać, bo mi tylko mignęło, ale na stronie raklamującej przedstawienie widzę podobny niebieski z tekstem
    RACHA-
    TŁUKUM

    Muszę najpierw powiedzieć, że plakat jest bardzo udany, twarz aktora pełna wyrazu, i doskonale oddaje powagę tematu, klimat cierpienia, ale bez egzaltacji.

    Zapis tytułowego słowa skłania mnie do zgłoszenia pewnej uwagi.

    W moim oryginalnym maszynopisie tytuł brzmiał „Rachat-łukum”, gdyż taka jest etymologia, w ten sposób to słowo pisano u nas dawniej, i znalazłem je tak napisane w leksykonie kulinarnym. Niestety pisownia znormalizowana jest łączna i wydawnictwo nie pozwoliło mi na zachowanie pisowni z dywizem, która ma ten plus, że osłabia asocjację z „tłukiem”.
    Przyniosłem ów leksykon na rozmowę z kierowniczką redakcji, ale ona uznała, że źródło jest nienormatywne i obowiązują ją słowniki języka polskiego. I taką decyzję przekazała redaktorce, pani Marii Jentys. Ta zaś, słuchając jeszcze moich argumentów, coś w nich dostrzegła, przeprosiła mnie na chwilę, poszła do pracowni grafika i za parę minut wróciła z nowym projektem okładki, na którym słowo tytułowe zostało przełamane zgodnie z etymologią i moją wolą:
    Rachat
    łukum
    – i taka jest okładka, co widać w ikonie tego wpisu
    Projektant afisza dla Teatru Studio przełamując słowo
    RACHA-
    TŁUKUM
    zrobił mi właśnie przykrość, uwypuklając „tłuka” i rozmijając się z etymologią.

  5. Z przyjemnością zauważam, że w plakacie został poprawiony zapis tytułu.
    Widziałem tutaj jako ilustrację tekstu
    Wygraj zaproszenie na „Rachatłukum”
    http://www.rp.pl/artykul/515799,997872-Wygraj-zaproszenie-na–Rachatlukum-.html
    http://www.rp.pl/galeria/515799,1,997872.html

  6. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
    Pocóź jechać do Turcji

    Kule z puchu wśród trawy błyskają jak świeczki,
    i ogród drży marzeniem od haszyszu chorem.
    Pocóź jechać do Turcji – Pachnie bez turecki,
    półksiężyc blady wschodzi tak jak nad Bosforem.

    Za bramą tramwaj dzwoni, kurzu pełno, huku,
    tu trawa niekoszona, puchowa, wysoka,
    pstry dywan i ust twoich słodkie rachatłukum
    i szalik mój zielony, jak sztandar Proroka.

    Jak Bej z Perłą haremu samiśmy zostali…
    i pić możemy z naszych ócz pełnych zamętu,
    ja, pobladła Leila i ty, Mechmed Ali,
    najpiękniejszą, najsłodszą z tajemnic orientu!

    Tureckiego Khediwa dym w kłębach się waha
    i zapachniał do rymu ciemny kwiat nasturcji.
    Milczenie jest tureckie, obce — Na Ałłacha!
    Pocóź jechać do Turcji ? Do dalekiej Turcji ?

  7. 1
    Data: 9 wrzesień 2001, 13:43
    Temat:
    szukam książek
    Autor: Robert Hal

    Czy znacie jakieś książki o tematyce miłosnej (miłośc dwojga ludzi).Jeśli
    tak to napiszcie szybko.

    2
    Data: 9 wrzesień 2001, 14:37
    Temat:
    Re: szukam książek
    Autor: Elvira

    Użytkownik „Robert Halicki” napisał w wiadomości
    news:3b9b55a2@news.vogel.pl…

    Czy znacie jakieś książki o tematyce miłosnej (miłośc dwojga ludzi).Jeśli
    tak to napiszcie szybko.

    Takich ksiazek jest na peczki! Jak narazie przychodzi mi na mysli ksiazka,
    ktora obecnie czytam – „Kochanica Francuza” J.Fowles’a – i najslawniejsze
    dzielo poruszajace tematyke milosci – „Romeo i Julia” W.Shakespeare.

    pozdrawiam,
    Elvira

    3
    Data: 9 wrzesień 2001, 17:48
    Temat:
    Re: szukam książek
    Autor: DARIUSZ CI

    „Robert Halicki” wrote in message
    news:3b9b55a2@news.vogel.pl…
    | Czy znacie jakieś książki o tematyce miłosnej (miłośc dwojga
    ludzi).Jeśli
    | tak to napiszcie szybko.

    Przecież to jest jeden z podstawowych tematów literackich!

    Idź do pierwszej z brzegu biblioteki i przejrzyj literaturę
    klasyczną. Proponuję, żebyś zaczął od „Anny Kareniny”,
    „Czerwonego i czarnego”, a potem skok do „Miłości w czasach
    zarazy” Marqueza i „Zielonego domu” Llosy. To na początek.

    Pozdrawiam,

    Dariusz Cichocki

    4
    Data: 9 wrzesień 2001, 23:37
    Temat:
    Re: szukam książek
    Autor: Cezary G.

    Użytkownik „Robert Halicki”
    napisał w wiadomości
    news:3b9b55a2@news.vogel.pl…

    Czy znacie jakieś książki o tematyce miłosnej

    (miłośc dwojga ludzi).Jeśli

    tak to napiszcie szybko.

    Oczywiście, że znamy. Setki. To jakiś test? :))

    W większości znanych mi bibliotek jest nawet
    DZIAŁ,
    gdzie są *wyłącznie* takie książki…

    Chodzi o jakąś konkretną miłość? Rodzicielską?
    Braterską?
    Romantyczną? Tragiczną? Nieszczęśliwą?
    Homoseksualną?

    Do Twojego opisu kwalifikuje się, lekko licząc, z
    80%
    literatury pięknej… Postaraj się na przyszłość
    bardziej
    precyzyjnie określać swoje potrzeby, łatwiej
    będzie
    grupowiczom je zaspokoić…


    Pozdrawiam
    Cezary G. Cerekwicki, cgc&irc.pl

    5
    Data: 10 wrzesień 2001, 00:24
    Temat:
    Re: szukam książek?
    Autor: Nonno Beau

    Witam

    „Robert Halicki” napisał:

    Czy znacie jakieś książki o tematyce miłosnej (miłośc dwojga ludzi).

    Jeżeli nie jesteś nieletni i jesteś już dość zdeprawowany,
    sięgnij po „Rachatłukum” Jana Wolkersa. Patrz temat „Rachatłukum”.
    Nie rozwinął się zbytnio, ale co tam..

    Pozdrawiam

    6
    Data: 10 wrzesień 2001, 10:30
    Temat:
    Re: szukam książek
    Autor: pedro

    Użytkownik „Robert Halicki” napisał w wiadomo?ci
    news:3b9b55a2@news.vogel.pl…

    Czy znacie jakieś książki o tematyce miłosnej (miłośc dwojga ludzi).Jeśli
    tak to napiszcie szybko.

    Zgadzam sie z przedmowcami – ksiazek na ten temat jest oczywiscie mnostwo.

    ale zależy o jakiej odmianie milosci myslisz… O jakim jej ujęciu… jesli
    nie chcesz byc banalny(a ma to byc na przyklad prezent), to polecam szczerze
    Alberta Cohena „OBLUBIENICA PANA”. Trochę obszerna, ale po prostu swietna.
    Niedawno ukazalo sie jej pierwsze polskie wydanie.
    pozdrawiam
    p

    7
    Data: 10 wrzesień 2001, 12:06
    Temat:
    Re: RACHATŁUKUM
    Autor: Anna

    Rachatłukum – soczyste i pozostające w mojej świadomosci czytelniczej już od
    wielu lat, miło usłyszeć, że nie tylko ja dotarłam do Wolkersa. A miłość
    tamże jest tak bardzo intensywna, że aż chora, doprowadza wręcz do
    wyniszczenia organizmu bohaterki i psychiki narratora. Pozdrawiam. Anka.
    P.S. A potrafiłbyś dokończyć bez zaglądania w tekst: „Chcesz coś przeżyć
    niespodzianie, to…?

    „Nonno Beauchamp” wrote in message
    news:9ngq17$de8$1@news.tpi.pl…

    Witam

    „Robert Halicki” napisał:

    >Czy znacie jakieś książki o tematyce miłosnej (miłośc dwojga ludzi).

    Jeżeli nie jesteś nieletni i jesteś już dość zdeprawowany,
    sięgnij po „Rachatłukum” Jana Wolkersa. Patrz temat „Rachatłukum”.
    Nie rozwinął się zbytnio, ale co tam..

    Pozdrawiam

    8
    Data: 10 wrzesień 2001, 22:55
    Temat:
    Re: RACHATŁUKUM?
    Autor: Nonno Beau

    Witam

    „Anna” napisała:

    Rachatłukum – soczyste i pozostające w mojej świadomosci czytelniczej już od
    wielu lat, miło usłyszeć, że nie tylko ja dotarłam do Wolkersa. A miłość
    tamże jest tak bardzo intensywna, że aż chora, doprowadza wręcz do
    wyniszczenia organizmu bohaterki i psychiki narratora.

    Zgadzam się w zupełności. A czytałaś jeszcze coś tego autora?
    Ja znalazłem coś w jakimś starym numerze literatury na świecie,
    ale nawet nie pamietam, czy było równie intrygujące. Więc
    zapewne nie…

    P.S. A potrafiłbyś dokończyć bez zaglądania w tekst: „Chcesz coś przeżyć
    niespodzianie, to…?

    Przyznaję. Nie potrafiłbym. I przez Ciebie będę musiał
    przeczytać czwarty bodajże raz…
    Przy okazji, chyba nie widziałaś mojego wcześniejszego postu.
    To było właśnie pytanie kto oprócz mnie to czytał. Odpowiedziała
    bodajże jedna osoba, też kobieta. Ale chyba nie Ty, nie
    pamietam. W każdym razie w tym poście było pytanie o okładkę.
    Masz też wydanie „Iskier”? Niesamowita rzecz. Majstersztyk.
    Długo zastanawiałem się co przedstawia.

    Pozdrawiam

  8. Mariusz Kazańczuk pisze:

    Pokrojone w drobną kostkę, obficie obsypane cukrem-pudrem. Ma konsystencję galaretki. Na bazarach Istambułu oferuje się RACHAT-ŁUKUM (nazwa od arab.راحة حلقوم rāhat hulqūm, „ukojenie gardła”) w różnych odmianach: mocno pistacjowe, o smaku granatów, różane, delikatnie orzechowe, z szafranem… Udało mi się dzisiaj kupić dla Ciebie, Andrzeju, jedno opakowanie owego specjału. Obciągnięte folią pudełko przypomina trochę okładkę popularnego wydania BAŚNI TYSIĄCA I JEDNEJ NOCY. Miedziany talerz unosi się, niczym latający dywan, nad wieżami minaretów. Nad tym talerzem, pełnym słodkości, widnieje turecki FEZ, tak modny pod koniec panowania dynastii osmańskiej, z naszytym nań złotym półksiężycem. Tytuł dzieła stambulskich cukierników wydrukowano uroczyście dużymi literami, i też złotymi: TURKISH DELIGHT. Ponieważ nie mogłem otworzyć bombonierki, przeznaczonej na prezent, nabyłem dodatkowo dla siebie 10 deko słynnego przysmaku, kojącego podobno nie tylko gardło, o czym zapewniła mnie miła ekspedientka, ale również podniebienie. Z egzotycznymi zakupami poszedłem do najbliższej kafejki. Kiedy postawiono przede mną filiżankę kawy, sięgnąłem dyskretnie do papierowej torebki, wyciągnąłem z niej kostkę, z której osypywał się cukier-puder… Cóż, dla mojego podniebienia ten smak nie był zbyt wzruszający, ale jednak przyniósł mi UKOJENIE. Podziałał na mnie bowiem tak, jak SMAK MAGDALENKI. Na początku lat siedemdziesiątych, jeszcze jako nieletni chłopiec, nagle to sobie przypomniałem, wybrałem się z moim ojcem do Moskwy, a stamtąd polecieliśmy samolotem do Erewania. Na pokładzie rozklekotanej maszyny AEROFŁOTU panował jakiś dziwny rozgardiasz. Wszędzie unosił się mdlący zapach olejku różanego. Byłem bardzo zmęczony, a o świcie tak zaspany, że nie chciałem nawet wyjrzeć przez okno, by zobaczyć GÓRY KAUKAZU, którymi zachwycał się ojciec. Obudziłem się wtedy, kiedy na moich kolanach wylądowała taca ze śniadaniem, składającym się przede wszystkim z KAWIORU. Później po raz pierwszy w życiu spróbowałem czegoś, czego nazwę poznałem dopiero teraz: upudrowanych galaretek, trochę nazbyt słodkich, ale jakoś przyjemnie przechodzących przez gardło, tak że zaraz chciało się wziąć następną, by tę przyjemność powtórzyć. W ZWIĄZKU RADZIECKIM, gdzie tego doświadczyłem, pod czujnym okiem ojca, RACHAT-ŁUKUM należało do produktów powszechnie dostępnych, bo też i był to KRAJ ORIENTALNY.

  9. Mariusz Kazańczuk pisze:

    „Rachatłukum wcale nie jest aż takie słodkie…w przeciwieństwie do jego ust” – przeczytałem wczoraj na jakimś blogu kulinarnym. Jednak Maria Pawlikowska-Jasnorzewska pisze o tym inaczej, bo u niej „turecki przysmak” i usta kochanka mają tę samą słodycz. Cóż, co autorka, to inne ujęcie tematu! Spragnieni swych ust kochankowie mogli w ten piątek pójść nawet do parku, bo dzisiejsza iście wiosenna pogoda sprzyjała takim wycieczkom. Ja, co było do przewidzenia, wybrałem się na cmentarz. Powązki Wojskowe opanowali dzisiaj żałobnicy Józefa Oleksego, ale w okolicach grobu mojej matki spotkałem tylko dwie sójki i wiewiórkę, skaczącą wesoło po nagrobkach. Z cmentarza pojechałem do pobliskiej „Arkadii”. Po co? Po 10 dekagramów słynnego przysmaku. Wychodząc z kafejki, tym razem zostawiłem na talerzyku trzy kostki o smaku granatów jako napiwek dla kelnerki. Do tajemnego kręgu miłośników rachatłukum postanowiłem wciągnąć i sąsiadkę Janinę, do której zajrzałem po powrocie do domu. Dawna chórzystka Teatru Wielkiego za kilka miesięcy skończy 99 lat! – Czy pani wie, co to jest rachatłukum – spytałem. – RAFATŁUKUM, RAFATŁUKUM… – powtarzała – to takie rogaliki… – Żadne rogaliki! – przerwałem jej. – Niech pani spróbuje! – Janina spróbowała i przypomniała sobie przedwojenne Wilno. Przy okazji opowiedziałem jej i o profesorze Andrzeju, i o Janie Wolkersie. Nie znała tego pisarza w przeciwieństwie do Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, którą zaczęła nawet cytować. W torebce została mi jeszcze jedna słodka kostka. Dziewiętnastego stycznia (to już będzie trzy miesiące od…) zawiozę ją na cmentarz. Mama jej nie skosztuje, ale sójki pewnie nią nie pogardzą, bo wiewiórka bardziej chyba woli orzeszki.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s